SƠ LƯỢC

Họ NGUYỄN vào Nam nhờ có lót “BÁ” nên hàng bao thập kỷ qua vẫn tìm ra bà con tông tích. Từ đó chúng ta mới biết tộc NGUYỄN BÁ hiện nay thuộc dòng dõi bá tước thời xa xưa. Đạo lý làm người đã ăn sâu vào trong mỗi người. Ông cha ta đã phát huy cao độ con đường chính nghĩa. Thời xa xưa, tộc NGUYỄN BÁ đã từng sinh ra những người con trung nghĩa, vẹn toàn, từng là đại thần triều Lê, Mạc… Nhiều người bất bình chúa Trịnh bỏ đất nhà Lê vào Nam phát huy truyền thống cứu nước Tây sơn - Nguyễn Huệ đến Việt nam Hồ Chí Minh.

Nhắc lại thời Cảnh Hưng I, ông Nguyễn Sư Tiên từ giã vợ và ba gái thân thương dẫn ba trai rời xứ Nghệ vào Nam tìm đất mới ở bắc Phù Cát thuộc phủ Quy nhơn lập nghiệp. Họ vừa tham gia phong trào viễn chinh trấn giữ biên cương, bảo dân, vệ quốc vào thế kỷ XVIII, vừa khai phá xây dựng cơ nghiệp. Đầu tiên, mở mang được ba xứ làm ăn, xây dựng nhà thờ, trích ruộng cúng, còn có đủ chiên trống… lễ nghi theo phổ tộc lưu lại. Trong họ thờ phụng ông thủy tổ Nguyễn Sư Tiên và các hàng cao tổ vân vân…

Qua nhiều năm chiến tranh dai dẳng loạn lạc, nhiều tư liệu bị thất lạc và chôn vùi trong chiến tranh tàn khốc từ chống Pháp, Nhật, nhất là chống Mỹ lâu dài. Đến ngày xây dựng hoà bình, dù chế độ xã hội chủ nghĩa xoá bỏ ruộng đất nhà thờ, con cháu cũng đóng góp lễ chạp, tết tư hàng năm chu đáo, theo gia phong bổn tộc và tự nguyện đi sưu tầm, đối chiếu xác minh nhiều lần lại các gia phả, tông đồ của các chi phái để viết phổ tộc, phổ hệ.

Đến năm Tân dậu (1981), Nguyễn Bá Cừ dịch lại gia phả của Nguyễn Bá Vinh viết. Ông Nguyễn Bá Mai, dựa bảng sao lục tận gốc của kỷ sư thủy điện Nguyễn Bá Ngang phái nhất mà Nguyễn Bá Thiên đem về nhà thờ giao cho ông. Năm 1990-1991 (Canh Ngọ - Tân mùi) ông Nguyễn Bá Mai đã đích thân đi khắp nơi tìm sao chép đem về đối chiếu và giao cho người em  ruột là Nguyễn Bá Lý soạn thảo biên dịch lại. Ông còn đề xuất và huy động trong họ, thi hành quy hoạch của Đảng và nhà nước, cải táng mồ mả từ các nơi về lập khu mộ tổ. Anh em ông trực tiếp nghiên cứu và thi công xây cất khu mộ tại xứ Gò Dê, có đủ bia bài.

Gần thập kỷ nay, người trong họ hầu hết an lạc, dù khó khăn nhưng từng bước vượt qua và thành đạt, nhờ có anh linh của tổ tiên dòng họ phù hộ.

Lập phổ tộc - phổ hệ giao cho ông Nguyễn Bá Hiếu và Nguyễn Bá Anh hoàn chỉnh cấp phát cho ba phái gốc và mỗi chi phái lưu hạ để phát huy truyền thống cha ông.

Con cháu thấm nhuần lời vàng son của tổ tiên để lại trên câu liễn song cửu:

Kiều  mộc  quý  thiên  chi  nguyên  quy  nhất  bổn;

Trường  giang  phân  vạn  phái  tổng  thị đồng lưu!

Nghĩa là:

Cây cả nẩy muôn cành vốn cùng một gốc;

Sông dài phân vạn nhánh vẫn chung một nguồn!  

Hãy bảo tồn phổ tộc như gìn vàng giữ ngọc, coi phổ hệ, phổ tộc như kho sử liệu tiềm tàng trong họ, chẳng khác nào sự kiện tư liệu ở các đình từ, miếu võ đền chùa, vân vân…

Học tập người xưa lấy tâm làm lòng, lấy đức chữ dạ, góp phần bảo tồn tổ đường ấm cúng. Nữa có đi về chiêm ngưỡng tổ tiên, mới mở rộng tình thương lành rách đùm bọc lẫn nhau, phát huy truyền thống kịp đà hưng thịnh cuả dân tộc anh hùng. Đó là lấy tâm làm sức mạnh. Đắc nhơn tâm, tâm sinh lực, lực tùng tâm mới san bằng mọi thế lực bất tùng tâm đưa tộc họ NGUYỄN BÁ ngày lên cao quý.

Thu Đinh Sửu 1997